Hệ thống hút bụi, hút khói nhà xưởng cần khảo sát những gì?

Hệ thống hút bụi, hút khói, hút mùi trong nhà xưởng không nên làm theo kiểu nhìn thấy bụi ở đâu thì gắn ống hút ở đó.

Làm vậy có thể vẫn có quạt, vẫn có ống, vẫn nghe tiếng gió chạy, nhưng hiệu quả hút chưa chắc đạt. Nhiều hệ thống nhìn bên ngoài khá hoành tráng, nhưng bụi vẫn bay, khói vẫn lan, công nhân vẫn khó chịu và chủ xưởng vẫn phải nghe câu quen thuộc: “Sao hút yếu vậy?”.

Muốn thiết kế hoặc cải tạo hệ thống hút hiệu quả, việc đầu tiên phải làm là khảo sát đúng hiện trạng.

Khảo sát không phải đi vòng quanh xưởng rồi chụp vài tấm hình cho có. Khảo sát đúng cần xem nguồn phát sinh bụi, khói, mùi ở đâu, phát sinh liên tục hay theo chu kỳ, lượng bụi nhiều hay ít, bụi nặng hay bụi nhẹ, khói nóng hay khói nguội, có dầu, hơi hóa chất hay mùi đặc thù không.

Mỗi loại nguồn phát sinh sẽ cần cách thu gom khác nhau. Đời đã đủ rối rồi, hệ thống hút mà gom sai nguồn nữa thì chỉ còn biết nhìn bụi bay và suy ngẫm về nhân sinh.

1. Khảo sát nguồn phát sinh bụi, khói, mùi

Đây là điểm quan trọng nhất. Nếu xác định sai nguồn phát sinh, hệ thống phía sau có mạnh đến đâu cũng khó đạt hiệu quả.

Ví dụ, bụi phát sinh từ máy cắt, máy mài, máy chà nhám, máy trộn, băng tải, phễu liệu hoặc khu vực đóng bao sẽ có cách thu gom khác nhau.

Khói hàn, khói cắt, khói lò, hơi nóng, mùi dung môi hoặc khí thải cũng không thể dùng chung một kiểu chụp hút cho mọi trường hợp.

Khi khảo sát cần quan sát:

• Bụi hoặc khói phát sinh ở điểm cố định hay di chuyển.
• Nguồn phát sinh nằm phía trên, phía dưới hay xung quanh máy.
• Tốc độ phát tán nhanh hay chậm.
• Có bị quạt làm mát hoặc gió tự nhiên thổi tạt đi không.
• Nguồn phát sinh hoạt động liên tục hay theo chu kỳ.

Nhiều hệ thống hút yếu không phải do quạt nhỏ, mà do chụp hút đặt sai vị trí. Nguồn phát sinh ở một chỗ, miệng hút lại đặt quá xa, bụi và khói chưa kịp vào miệng hút đã lan ra xưởng.

Lúc đó tăng công suất quạt chỉ làm tốn điện hơn, chưa chắc hút tốt hơn.

2. Khảo sát vị trí chụp hút và miệng hút

Chụp hút là nơi quyết định hệ thống có “bắt” được bụi, khói, mùi ngay từ đầu hay không. Nếu chụp hút thiết kế không phù hợp, hệ thống ống và quạt phía sau sẽ phải làm việc rất vất vả.

Cần xem:

• Chụp hút nên đặt gần nguồn phát sinh đến mức nào.
• Có cản thao tác của công nhân hoặc máy móc không.
• Cần chụp hút cố định, chụp hút di động, miệng hút khe, phễu hút, tay hút hay buồng hút.
• Có cần che chắn một phần để tăng hiệu quả bắt bụi không.
• Có ảnh hưởng đến bảo trì, vệ sinh, thay khuôn, thay dao hoặc thay vật liệu không.

Một chụp hút tốt không chỉ hút được, mà còn phải phù hợp với cách vận hành thực tế của nhà xưởng.

Thiết kế đẹp mà công nhân không dùng được thì cuối cùng cũng bị tháo bỏ, hoặc bị đẩy sang một bên như bao nhiêu “giải pháp tuyệt vời” khác của nhân loại.

3. Khảo sát tuyến ống hút hiện hữu hoặc tuyến ống dự kiến

Đường ống hút bụi, hút khói không nên đi tùy tiện. Tuyến ống càng dài, càng nhiều co, càng nhiều nhánh rẽ, càng dễ tổn thất áp và giảm hiệu quả hút.

Khi khảo sát cần xem:

• Tuyến ống đi trên cao hay đi sát tường.
• Chiều dài tuyến chính và các nhánh.
• Số lượng co, tê, đoạn chuyển hướng.
• Có vị trí nào dễ đọng bụi không.
• Có cửa thăm vệ sinh đường ống không.
• Có đủ không gian treo đỡ ống không.
• Có vướng cầu trục, đèn, PCCC, điện, nước, kết cấu mái hoặc thiết bị hiện hữu không.

Với hệ thống hút bụi, đường ống không chỉ là đường dẫn gió. Nó còn liên quan đến tốc độ vận chuyển bụi.

Nếu tốc độ gió trong ống không phù hợp, bụi có thể lắng lại trong ống. Lâu ngày sẽ gây nghẹt, giảm lưu lượng, tăng nguy cơ mất an toàn và làm hệ thống yếu dần.

4. Khảo sát quạt hiện hữu hoặc vị trí đặt quạt mới

Quạt là thiết bị quan trọng, nhưng không thể chọn quạt chỉ bằng cách hỏi “xưởng bao nhiêu mét vuông?”. Câu hỏi đó nghe thì nhanh, nhưng dùng để chọn quạt hút bụi thì hơi giống chọn máy nén khí bằng màu sơn.

Cần khảo sát:

• Hệ thống cần lưu lượng gió bao nhiêu.
• Tổng trở lực của tuyến ống, chụp hút, co, tê, lọc bụi hoặc thiết bị xử lý phía sau.
• Vị trí đặt quạt có đủ không gian không.
• Quạt đặt trong xưởng hay ngoài trời.
• Có cần chống rung, giảm ồn, che mưa, che nắng không.
• Hướng xả gió ra đâu.
• Có ảnh hưởng đến khu vực làm việc, hàng xóm hoặc môi trường xung quanh không.

Với hệ thống hút bụi, hút khói, quạt ly tâm thường được dùng khi cần thắng trở lực đường ống và thiết bị lọc tốt hơn so với nhiều loại quạt thông gió thông thường.

Tuy nhiên, chọn quạt vẫn phải dựa trên lưu lượng, áp suất, loại bụi/khói và cấu hình hệ thống thực tế.

5. Khảo sát phương án xử lý bụi, khói, mùi sau khi hút

Không phải hút ra khỏi vị trí phát sinh là xong. Hút đi đâu, thải ra đâu, có cần lọc bụi, gom bụi, xử lý mùi, xử lý khí thải hay không là phần phải tính ngay từ đầu.

Cần xác định:

• Bụi có thể thu gom bằng cyclone, túi vải, cartridge filter hay thùng chứa đơn giản không.
• Khói, mùi, hơi dầu, hơi hóa chất có cần thiết bị xử lý riêng không.
• Khí sau xử lý có được xả ra môi trường không.
• Vị trí xả có ảnh hưởng đến khu vực làm việc, văn phòng, dân cư hoặc nhà xưởng bên cạnh không.
• Có yêu cầu kiểm tra môi trường hoặc tiêu chuẩn nội bộ của nhà máy không.

Nếu chỉ kéo ống hút rồi xả thẳng ra ngoài mà không tính điểm xả, rất dễ biến vấn đề trong xưởng thành vấn đề ngoài xưởng.

Và như thường lệ, vấn đề không mất đi, nó chỉ chuyển địa điểm rồi quay lại dưới dạng khiếu nại.

6. Khảo sát điều kiện vận hành của nhà máy

Mỗi nhà xưởng có cách vận hành khác nhau. Có nơi chạy 8 giờ/ngày, có nơi chạy 2-3 ca. Có nơi bụi phát sinh liên tục, có nơi chỉ phát sinh khi chạy một công đoạn.

Có nơi cho phép dừng máy để thi công, có nơi phải cải tạo trong khi vẫn sản xuất.

Cần hỏi rõ:

• Hệ thống chạy liên tục hay theo từng máy.
• Có cần chia vùng hút riêng không.
• Có cần bật/tắt từng nhánh theo khu vực không.
• Có cần biến tần cho quạt không.
• Thời gian thi công được phép là khi nào.
• Có yêu cầu an toàn, PCCC, vệ sinh, tiếng ồn hoặc kiểm soát bụi trong lúc thi công không.

Với nhà xưởng đang vận hành, thi công hệ thống hút bụi/hút khói phải tính phương án làm gọn, hạn chế ảnh hưởng sản xuất, không gây nguy hiểm cho công nhân và không làm rối thêm mặt bằng đang có.

7. Khảo sát hệ thống cũ nếu là công trình cải tạo

Nhiều nhà máy đã có hệ thống hút nhưng hiệu quả không đạt. Trường hợp này không nên vội thay toàn bộ.

Cần kiểm tra trước:

• Chụp hút có đúng vị trí không.
• Ống có bị nghẹt, đọng bụi, thủng hoặc hở không.
• Quạt có đủ lưu lượng và áp suất không.
• Cánh quạt có bám bụi, mòn hoặc mất cân bằng không.
• Bộ lọc có nghẹt không.
• Có cửa thăm vệ sinh không.
• Các nhánh hút có bị mất cân bằng gió không.

Có hệ thống chỉ cần cải tạo chụp hút, thêm cửa thăm, vệ sinh đường ống, cân bằng lại nhánh hút hoặc thay quạt phù hợp là hiệu quả cải thiện rõ.

Cũng có hệ thống làm sai từ đầu, tuyến ống quá dài, chia nhánh không hợp lý, quạt không phù hợp. Lúc đó phải thiết kế lại nghiêm túc hơn, chứ không nên vá tiếp cho một hệ thống vốn đã sai nền.

Giải pháp khảo sát và cải tạo của Tech Solution An Tín

Tech Solution An Tín tiếp cận hệ thống hút bụi, hút khói theo hướng thực tế: khảo sát hiện trạng trước, xác định đúng nguồn phát sinh, đề xuất phương án chụp hút, tuyến ống, quạt và xử lý phù hợp với điều kiện vận hành của từng nhà xưởng.

Chúng tôi ưu tiên phương án thi công gọn, dễ bảo trì, dễ vệ sinh, phù hợp chi phí đầu tư và có thể cải tạo theo từng giai đoạn nếu nhà máy chưa muốn làm toàn bộ ngay.

Một hệ thống hút hiệu quả không nằm ở việc quạt to hay ống lớn. Nó nằm ở việc hút đúng điểm, đúng lưu lượng, đúng tuyến ống, đúng quạt và đúng cách vận hành.

Nếu nhà xưởng của anh/chị đang gặp tình trạng bụi bay trong khu vực sản xuất, khói hàn/khói cắt lan rộng, mùi khó chịu, khí nóng không thoát được hoặc hệ thống hút hiện hữu hoạt động yếu, việc đầu tiên nên làm là khảo sát lại toàn bộ hiện trạng trước khi quyết định thay quạt, làm thêm ống hoặc cải tạo hệ thống.